Instytut Ronalda Reagana
Wolność Własność Sprawiedliwość - filozoficzne podstawy polityki fiskalnej Ronalda Reagana (1)

Robert Gwiazdowski

dodano: 27.01.2012

Z nieukrywaną przyjemnością publikujemy pierwszą część artykułu Roberta Gwiazdowskiego zatytułowanego “Wolność Własność Sprawiedliwość – Filozoficzne podstawy polityki fiskalnej Ronalda Reagana”. Ze względu na znaczną objętość artykuł został podzielony na części, jednak z poszanowaniem systematyki wprowadzonej przez samego autora: 1. Wstęp – Idee mają konsekwencje; 2. Geneza programu politycznego i gospodarczego – neokonserwatyzm i supply–side economics; 3. Idee – wolność, własność, sprawiedliwość; 4. Polityka fiskalna jako wyraz wyznawanych idei.

1. Wstęp – Idee mają konsekwencje

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie, jaki wpływ na realizowany program polityczny i gospodarczy danego państwa mogą mieć idee, które kształtują świadomość polityków – zwłaszcza, gdy chodzi o polityków tak ważnych dla polityki i gospodarki Świata, jak prezydent Stanów Zjednoczonych. W szczególności zaś istotna jest charakterystyka idei, wyznawanie których wydaje się być konstytutywnym warunkiem prowadzenia skutecznej i efektywnej polityki gospodarczej.

Gdy w roku 1948 Ronald Reagan przewodził dopiero Cechowi Aktorów Filmowych w Hollywood, ukazała się książka Richarda M. Weaver’a Ideas Have Consequences[1], stanowiąca jedną z pierwszych prób odbudowania w Stanach Zjednoczonych konserwatywnej filozofii politycznej coraz bardziej ustępującej pola ideologii Nowego Ładu. Weaver poszukiwał natchnienia w tradycji starego Południa, która miała być pewnym antidotum na szerzący się moralny nihilizm. Jego zdaniem, rozkład zachodniej cywilizacji rozpoczął się pod koniec czternastego wieku wraz z rozwojem filozofii nominalizmu Williama Occama, pod wpływem której odstąpiono od wiary w transcendentalne i uniwersalne wartości. Skutki tego okazały się fatalne. “Porzucenie wszelkiego transcendentalnego doświadczenia oznaczało nieuchronne /.../ wyparcie się prawdy. A wraz z jej odrzuceniem nie było już ucieczki od relatywizmu”[2]. W przeciwieństwie do Yankesów, będących “dziećmi Oświecenia”, “ludzie Południa”, niezależnie od tego skąd pochodzili, akceptowali opatrznościowy charakter natury, którą nie można manipulować dla własnych celów. Weaver uzmysławiał, że istnieje związek przyczynowo skutkowy między filozofią społeczną i głoszonymi hasłami politycznymi a sposobem funkcjonowania społeczeństwa, zachowaniami poszczególnych jego członków oraz całych grup społecznych i, w konsekwencji, stanem gospodarki. Jeśli głosimy jakąś ideę, to nie możemy się dziwić skutkom, które ona wywołuje. Pierwszym krokiem w jakimkolwiek działaniu powinno być odróżnienie tego, co materialne i transcendentalne. Podstawą wolności indywidualnej nie jest prawo czynienia wszystkiego, lecz zgoda ludzi w rozróżnianiu racji i błędu, dobra i zła. Po drugie, istnieje potrzeba obrony prawa prywatnej własności – “ostatniego metafizycznego prawa, jakie nam pozostało”[3]. Weaver nie bronił jednak bezosobowego, korporacyjnego prawa własności, lecz drobnej własności rodzinnej, dzięki której jednostki mogą zachować perspektywy rozwoju i znaleźć schronienie przed wdzieraniem się państwa, gdyż własność jest najlepszym strażnikiem sfery prywatności4.

c.d.n.

Robert Gwiazdowski

Robert Gwiazdowski jest doktorem habilitowanym nauk prawnych, adwokatem i doradcą podatkowym, a także Prezydentem Centrum im. Adama Smitha.

Przypisy:

[1] R. M. Weaver, Ideas Have Consequences, Chicago 1948. Wydanie polskie: R.M. Weaver, Idee mają konsekwencje, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996.
[2] cyt. za G.H. Nash, The Conservative Intellectual Movement in America since 1945, New York 1976, s.40.
[3] cyt. za ibid., s.41.
[4] cyt. za ibid., s.41.