Instytut Ronalda Reagana
Wolność Własność Sprawiedliwość - filozoficzne podstawy polityki fiskalnej Ronalda Reagana (5)

Robert Gwiazdowski

dodano: 02.03.2012

Piąty odcinek artykułu Roberta Gwiazdowskiego “Wolność Własność Sprawiedliwość – Filozoficzne podstawy polityki fiskalnej Ronalda Reagana” poświęcony jest idei własności. Zgodnie z systematyką wprowadzoną przez samego autora artykuł dzieli się na następujące części: 1. Wstęp – Idee mają konsekwencje; 2. Geneza programu politycznego i gospodarczego – neokonserwatyzm i supply–side economics; 3. Idee – wolność, własność, sprawiedliwość; 4. Polityka fiskalna jako wyraz wyznawanych idei.


Wcześniejsze odcinki:
Wstęp – Idee mają konsekwencje
Geneza programu politycznego i gospodarczego – neokonserwatyzm
Geneza programu politycznego i gospodarczego – supply-side economics
Idee – wolność


3. Idee – wolność, własność, sprawiedliwość

3.2. Własność

Wolność i wolna konkurencja są więc niesłychanie ważne dla społeczeństwa. Byłoby jednak „wielkim błędem przypuszczać – jak pisał już jeden z Ojców Pielgrzymów John Calhoun – że samo umieszczenie w akcie prawnym przepisów przewidujących ograniczenie władzy rządu, bez wyposażenia osób, dla których ochrony są one umieszczone, w środki wystarczające dla wymuszenia ich przestrzegania wystarczy, czy uniemożliwi nadużycia władzy”. [47] Oczywiście nie wystarczy, dlatego niezwykle ważne są odpowiednie gwarancje wolności. Najważniejszą z nich stanowi własność. Wstępnym warunkiem wolnej konkurencji ekonomicznej jest oczywiście istnienie własności prywatnej, a celem konkurencji – pomnażanie tej własności. Według Clintona Rossitera amerykańska definicja wolności zawsze obejmowała prawo zdobywania i posiadania własności oraz korzystania z jej pożytków. [48] Dlatego uznanie pierwszoplanowego znaczenia własności prywatnej dla wolności, porządku społecznego i postępu należy do głównych pryncypiów tej amerykańskiej myśli politycznej, do której nawiązywał Ronald Reagan, podzielający pogląd Johna Adamsa, że “szarganie” własności prowadzi prostą drogą do anarchii i tyranii.

Własność czyni człowieka wolnym, bo tylko ten, kto nie musi liczyć się z innymi, a zwłaszcza z rządem, w sprawach dotyczących swych elementarnych potrzeb, może cieszyć się niezależnością. Dzięki własności człowiek posiada sferę, w obrębie której może dokonywać wolnych wyborów i ignorować państwo. Tam gdzie nie ma osobistej kontroli nad własnym życiem gospodarczym, nie ma prywatnej własności, tam wolność jest pustym słowem. [49] Dla Fridericha Hayeka własność jest pierwszym krokiem ku wyznaczeniu prywatnej sfery, chroniącej nas przed przymusem, [50] a wiadomo przecież, że to właśnie przymus jest głównym wrogiem wolności. Uspołecznienie własności pociąga zaś za sobą skutki wręcz katastrofalne. Skoro każdy jest właścicielem wszystkiego – twierdzi Milton Friedman – nikt nie jest właścicielem niczego i nikt nie jest bezpośrednio zainteresowany w utrzymaniu i poprawie stanu całości. [51]

Pisząc, że posiadanie własności prywatnej jest warunkiem realnej wolności, Hayek podkreśla także rolę, jaką w obronie ducha wolności odgrywa, związany z posiadaniem własności, etos burżuazyjny, na który składają się, zupełnie obce pracownikom najemnym, a sprzyjające wolności, takie cechy, jak zamiłowanie do eksperymentowania, inicjatywność, czy chęć posiadania szerokiej sfery wyboru. [52] Znaczenie tych cech bardzo zdecydowanie podkreśla także Irving Kristol. Przemiany kulturowe i upadek burżuazyjnego ducha są dla niego głównymi przyczynami zagrożenia demokratycznego rządu. [53] Podobnie widzi to zagadnienie George Gilder. “Czynnik ducha – pisze – najlepiej wydobywany jest przez własność. Oznacza ona wystawienie na ryzyko swych środków produkcji niezależnie od tego, czy jest to własna ziemia i praca, czy akcje IBM”. [54]

c.d.n.

Robert Gwiazdowski

Robert Gwiazdowski jest doktorem habilitowanym nauk prawnych, adwokatem i doradcą podatkowym, a także Prezydentem Centrum im. Adama Smitha.

Przypisy:

[47] J. Calhoun, A Disquistion on Government, New York 1953, s.25.
[48] C. Rossiter, Conservatism…, op.cit., s.76.
[49] M. Novak, The Spirit of Democratic Capitalism, New York 1982, s.144.
[50] F. Hayek, The Constitution…, op.cit., s.140.
[51] M. Friedman, R. Friedman, Free to…, op.cit., s.24.
[52] F. Hayek, The Constitution…, op.cit., s.120.
[53] I. Kristol, On The Democratic Idea in America, New York 1972, s.14-16.
[54] G. Gilder, Wealth…, op.cit., s.26.