Instytut Ronalda Reagana
Krucjata wolności Ronalda Reagana

Monika Stawiarska, dodano: 05.06.2012

5 czerwca 2012 roku przypada ósma rocznica śmierci Ronalda Reagana. Z tej okazji publikujemy relację z konferencji “Krucjata Wolności Ronalda Reagana”, która odbyła się w Krakowie, w dniu 4 lutego 2011 roku z okazji setnej rocznicy urodzin 40. Prezydenta Stanów Zjednoczonych

Dwa dni przed 100-tną rocznicą urodzin Ronalda Reagana w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego odbyła się konferencja “Krucjata Wolności Ronalda Reagana” poświęcona m.in. polityce, myśli, krytyce, wpływie i dziedzictwie 40-tego prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki. Podzielono ją na trzy główne panele: polityka i myśl polityczna, reaganomika oraz wpływ i dziedzictwo. Imprezę organizował Instytut Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego przy wsparciu ze strony Ośrodka Myśli Politycznej i Towarzystwa Doktorantów UJ. Patronat nad konferencją objął Dziekan Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ prof. dr hab. Bogdan Szlachta.

Otwarcie konferencji

Inauguracja wydarzenia przypadła w udziale Konsulowi ds. Prasy i Kultury Benjaminowi Ousleyowi Nasemanowi. W krótkim wystąpieniu zwrócił uwagę na szczerość Reagana, jego wiarę w spełnienie amerykańskiego snu i oddanie wolności oraz podziękował organizatorom za pamięć o nim. Następnie głos zabrał pan Andrzej Rozpłochowski, były lider “Solidarności” na Śląsku, który wraz z rodziną wyemigrował w 1988 roku do USA. Podzielił się on ze słuchaczami swoimi wspomnieniami o Reaganie, jako byłym gubernatorze Californii i urzędującym wówczas liderem państwa. Zaznaczył, iż “Ronald Reagan ma fundamentalny wkład w walkę o wolność Polski”. Rozpłochowski zapamiętał go jako uosobienie przede wszystkim prostych, lecz zasadniczych wartości, będących w sercu każdego Amerykanina – demokracji, wolności, wiary w ludzi i szanowania własnych korzeni.

Polityka i myśl polityczna

Następnie głos zabrała pani dr Magdalena Modrzejewska, asystentka UJ na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politycznych w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych. Jej referat zatytułowany “Afoniczny piewca wolności? – Libertariańska krytyka Ronalda Reagana” dotyczył ustosunkowania się libertarian do działań republikańskiego prezydenta. Przywołani zostali m.in. Murray Rothbard i Lew Rockwell, którzy krytycznie odnosili się do wzrostu wydatków budżetowych przy równowadze dochodów (deficyt budżetowy), zbyt dużych wydatków na zbrojenia oraz zwiększenia liczby bezrobotnych za czasów “Wielkiego Komunikatora”.

Kolejnym zagadnieniem, czyli “Konserwatyzmem amerykańskim przed Reaganem” zajął się mgr Rafał Olszowski z Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Zwrócił on uwagę na fakt, iż przed II wojną światową nie było konserwatystów w USA. Jako czynniki wspomagające szerzenie się tego nurtu mgr Olszowski wymienił książkę Russella Kirka z 1953 roku “The Conservative Mind” (gdzie konserwatyzm występuje jako antynomia do liberalizmu oraz jako coś szlachetniejszego od strachu przed rzeczami nowymi), dzieło Friedricha Hayeka “Droga do zniewolenia” (krytyka interwencjonizmu państwowego) oraz “Witness” napisaną w 1952 roku przez Whittakera Chambersa (opisująca sprawę urzędnika Departamentu Stanu i doradcy prezydenta Roosevelta, Hissa, na przeciw któremu zeznawał w sierpniu 1948 roku przed komisją senacką, oskarżając go o to, że był sowieckim szpiegiem). Aktywny udział konserwatystów w polityce datuje się na lata 60., kiedy stał on się masowy za sprawą kampanii wyborczej Barry’ego Goldwatera. Od tego wydarzenia datuje się również związek konserwatyzmu z Partią Republikańską.

“Ruchem konserwatywnym w Stanach Zjednoczonych po Ronaldzie Reaganie” zajął się prof. nadzw. dr hab. Andrzej Bryk, kierownik Katedry Konstytucjonalizmu Amerykańskiego w Instytucie Studiów Amerykańskich, należącym do Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Profesor zaczął od refleksji na temat przywiązania Amerykanów do własnego, odrębnego do europejskiego stylu życia. Następnie nakreślił szczególne cechy konserwatyzmu od czasów Ronalda Reagana: konserwatyzm jako ruch ideologiczny i jako zdelegitymizowanie komunizmu, czyli wszelkiego zła – “Ronald Reagan zdelegitymizował komunizm moralnie, przywrócił polityce kategorię zła. [...] Komunizm był zniewoleniem narodów, był złem, któremu Zachód się poddawał poprzez próby racjonalizacji komunizmu. Reagan rzucił wyzwanie takiemu myśleniu przede wszystkim na poziomie moralnym w imię ideologii wolności”. Podkreślił również radykalną zmianę pojęcia liberalizmu od końca XIX wieku – czyli nieustanną reformę dążącą do osiągnięcia stanu idealnego, ciągłą walkę. W latach 60., kiedy nastąpiła ewolucja tego nurtu, przyjął on zasadę wyzwolenia z wszystkiego, co jest opresją. Naczelną zasadą stała się równość na wszystkich płaszczyznach życia. Niestety liberalizm musiał skapitulować wobec siły idei komunistycznych. Prof. Bryk mówił do zebranych w Auditorium Maximum, że dzisiejszy konserwatyzm to opór w obronie idei suwerenności. Zastanawiał się, czy zostanie nadal zachowana autonomia instytucji, które do tej pory same decydowały o sobie (np. rodzina). Według niego celem konserwatyzmu jest obrona różnorodności (“trzeba tolerować – nie przeszkadzać żyć’”) oraz obrona przeciwko idei rządu światowego, który w imię sprawiedliwości prowadzi polityczne przepychanki. Kończąc swoją wypowiedź, unaocznił jeszcze wyjątkową zdolność Amerykanów do oddolnej obrony zamiast czekania na reakcje odpowiedzialnych instytucji oraz różnice między konserwatyzmem europejskim, a amerykańskim, dla którego ważna jest obrona ludzkiej wolności i autonomii.

Reaganomika

Drugi panel poświęcony był sprawom ekonomicznym i gospodarczym. Rozpoczął go mgr Szymon Chrupczalski z Instytutu Misesa przemówieniem zatytułowanym “Między wolnym rynkiem a polityką: Reagan kontra Imperium Zła”. Mgr Chrupczalski na początku omówił tzw. starcie wielkich mocarstw. Skontrastował socjalizm (ZSRR) z kapitalizmem (USA), by uwidocznić najprostsze różnice, jakimi niewątpliwie jest podejście do własności prywatnej. Następnie scharakteryzował społeczeństwa obu krajów. W USA mamy do czynienia ze społecznością otwartą, dysponującą wolnością na wszystkich płaszczyznach życia (muzyka, film, telewizja itp.). Natomiast społeczeństwo ZSRR jest całkowicie odizolowane, panuje w nim indoktrynacja wszystkich sfer życia (edukacji, religii, prawa, pracy itp.). Według mgra Chrupczalskiego Reagan zmienił relację socjalizm-kapitalizm. Przeszła ona ze sfery ekonomicznej do sfery moralnej. By pokonać socjalizm, by krucjata wolności odniosła sukces, Reagan potrzebował dwóch czynników – przewagi militarnej, dzięki prężnie działającej gospodarce (tu 4 reformy gospodarcze: zahamowanie rozrostu rządu, obniżka podatków, deregulacja gospodarki i obniżenie inflacji) i przewagi ideologicznej, którą udało mu się zdobyć dzięki osobistej charyzmie.

Następne przemówienie – Reaganomika, czyli ekonomiczne prosperity – wygłosił mgr Paweł Toboła-Pertkiewicz (Polsko-Amerykańska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego). We wstępie scharakteryzował czym cechowała się gospodarka USA w XX wieku. Wzrost ingerencji państwa w gospodarkę, Wielki Kryzys, dwie wojny światowe, boom demograficzny, zmiany obyczajowe i ważne programy państwowe tj. New Deal, Great Society, czy New Frontier niewątpliwie kształtowały gospodarkę USA i wpływały na działania państwa w polityce zagranicznej. Kiedy Reagan obejmował urząd, w USA mieliśmy do czynienia z najwyższymi stopami procentowymi, dwucyfrową inflacją, dużym bezrobociem, wzrostem cen ropy o 1000 proc. oraz wzrostem rządowych programów (ze 132 w 1960 roku, do 500 w 1981 roku). Mgr Toboła-Pertkiewicz przytoczył słowa prezydenta wygłoszone w przemówieniu inauguracyjnym 20 stycznia 1981 roku – “Rząd nie jest lekarstwem na bolączki związane z obecnym kryzysem z tej prostej przyczyny, że to on stanowi problem”. Później zaznajomił nas z najważniejszymi zasadami “Reganomiki”, prowadzonej w latach osiemdziesiątych XX wieku w Stanach Zjednoczonych za prezydentury Ronalda Reagana: obniżeniem obciążeń podatkowych, obniżeniem wydatków państwowych, zdławieniem inflacji, wysokim wzrostem gospodarczym i zmniejszeniem regulacji życia gospodarczego oraz ułatwieniem prawa. Na koniec podkreślił, iż “zmiany dokonane przez Reagana przełożyły się na trwający blisko 20 lat okres prosperity, aż do 2000 roku”, a USA stały się liderem militarnym, technologicznym i gospodarczym. Dodał również, że Reagan przywrócił Amerykanom wiarę we własne możliwości, pobudził ludzi do brania losu we własne ręce, poparł inicjatywę prywatną, postawił na indywidualizm i powrót do korzeni.

Trzeci referat w tym panelu nosił tytuł “Odradzanie się keynesizmu w okresie kryzysu finansowego i recesji a nieprzemijające wartości ekonomii podażowej i działań strukturalnych”. Wygłoszony został przez prof. Wojciecha Bieńkowskiego (Uczelnia Łazarskiego, Wydział Ekonomii i Zarządzania).

Wpływ i dziedzictwo

Trzeci panel zawierał cztery referaty. Pierwszy należał do prof. Bohdana Szklarskiego z Katedry Politologii w Collegium Civitas. Omawiał on sposób przywództwa czterdziestego prezydenta USA – “Styl przywództwa Ronalda Reagana: koło ratunkowe czy klucz do sukcesu?”. Profesor Szklarski rozpoczął od ostrej krytyki Reagana za Aferę Iran-Contras – skandal polityczny, który miał miejsce w Stanach Zjednoczonych w latach 1986-1987. Powodem było ujawnienie przez media informacji na temat nielegalnej, tajnej sprzedaży broni Iranowi, w zamian za co oczekiwano pomocy w uwolnieniu zakładników uprowadzonych w Bejrucie przez bojowników Hezbollahu. Pieniądze uzyskane z tych transakcji przekazywano na wspomaganie nikaraguańskich rebeliantów Contras. Zarzucał mu zbyt daleką wiarę w złotą myśl “cel uświęca środki”. Następnie scharakteryzował styl jego styl przywództwa, czyli sposób rządzenia, poruszania się na scenie politycznej i definiowania na niej siebie. Cechował go: szacunek dla pragmatyzmu, spójna ideologia, umiejętność postępowania z przeciwnikami politycznymi, poleganie na lojalności, brak nadzoru, skonfliktowane otoczenie (Biały Dom), niewdawanie się w debaty, preferowanie ustnych informacji, stanowczość w sprawach dotyczących własnych przekonań, umiejętność budowania zaufania. Profesor Szklarski na koniec stwierdził, że Reagan jest pozytywnie oceniany, bo jego styl dostosowany był do oczekiwań społecznych.

Kolejna wypowiedź autorstwa mgr Piotra Musiewicza (Uniwersytet Jagielloński, Instytut Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych) dotyczyła relacji Reagana z Janem Pawłem II – Ronald Reagan a Jan Paweł II. Kontekst ideowy i polityczny współpracy prezydenta i papieża. Od XVIII wieku za sprawą purytan i protestantów istniał w USA pewien sentyment antykatolicki. Pierwszym wydarzeniem, na które zwrócił nam uwagę mgr Musiewicz to ustawa z 1867 roku o zniesieniu placówki amerykańskiej w Watykanie. Poprawa relacji nastąpiła za sprawą I i II wojny światowej, kiedy to i papieżowi i prezydentowi USA zależało na pokoju światowym. W XX wieku nastąpił przełom w tych relacjach, katolicy pojawili się w życiu intelektualnym USA, prezydentem został katolik J.F. Kennedy. Sobór watykański II czy encyklika z 1995 roku również wpłynęła na poprawę współpracy papieża i prezydenta USA, jednak nie tak bardzo jak stan wojenny w Polsce, jak i również wspólne przeżycia (zamach) i podobne wartości. Pierwsze spotkanie obu przywódcó odbyło się w 1982 roku w bibliotece watykańskiej, gdzie według dziennikarzy zawarli tzw. “święty sojusz”. Obaj chcieli promować “Solidarność” i spowodować upadek obozu sowieckiego. W 1984 roku przywrócono ambasadę amerykańską w Watykaniw. Relacje Jana Pawła II i Ronalda Reagana były bardzo bliskie – papież był “duchowym przywódcą” Reagana, a ten z kolei miał według papieża największe serce spośród wszystkich przedstawicieli państwowych.

Trzeci referat był udziałem dr Pawła Laidlera z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ. Nosił tytuł “Dwie dekady później: dziedzictwo polityczne Ronalda Reagana pod kątem procesu nominacji urzędników państwowych”. Dr Laidler pokazał słuchaczom, że Reagan miał w ostatniej dekadzie największy wpływ na Sąd Najwyższy. Doprowadził do objęciu urzędów aż 6 osób o poglądach konserwatywnych w obrębie Sądu Najwyższego. Choć liczni uważają, że jego rewolucja konserwatywna się nie udała, to jednak nie jest to aż tak jednoznaczne, ponieważ w niektórych sprawach dopiął swego.

Ostatni już referat, kończący konferencję był dziełem dra Radosław Rybkowskiego (Uniwersytet Jagielloński, Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych). Przemówienie noszące tytuł “Początki nowego myślenia o misji uczelni. Ameryka Ronalda Reagana a urynkowienie szkolnictwa wyższego” dotyczyło głównie burzy wokół Grove City College, która doprowadziła do ponownej debaty, jakie jest miejsce uczelni wobec władzy, a zwłaszcza federalnej. Sprawa tej uczelni pokazała, że władza federalne, nawet jak tego nie chce, ma obowiązek kontrolować sposób wykorzystywania przyznawanej pomocy oraz że każde, nawet małe uczelnie mają prawo walczyć o swoje. Postawą uczelni jest zasada “rozliczalności” wobec sponsorów i społeczeństwa.

Uczestnicy konferencji naukowej w Krakowie dot. krucjaty wolności jaką przeprowadził Ronald Reagan oddali mu honor, ponieważ wypowiedział wojnę imperium zła i nadał nowy wymiar ruchowi konserwatywnemu, a także wspomógł Polskę w walce z komunizmem.

Monika Stawiarska
Źródło: www.stosunki.pl